Việc lựa chọn nghề nghiệp là một trong những bước ngoặt quan trọng nhất ảnh hưởng đến hành trình sự nghiệp của mỗi người.
Một quyết định thiếu cân nhắc hoặc mang tính cảm xúc nhất thời có thể dẫn đến sự chán nản, không hài lòng trong công việc về sau. Để quá trình định hướng nghề nghiệp trở nên sáng suốt hơn, bạn cần tránh những suy nghĩ dễ gây lệch hướng dưới đây.
1. Đặt nặng vấn đề lương bổng
Thu nhập là yếu tố quan trọng, nhưng không nên là tiêu chí duy nhất khi chọn nghề. Khi chỉ chăm chăm tìm một công việc “lương cao, nhẹ nhàng”, bạn sẽ rất dễ thất vọng – đặc biệt là những bạn mới ra trường chưa có nhiều kinh nghiệm. Một mức lương tốt cần thời gian để xây dựng, và sự phù hợp mới là nền tảng để phát triển dài lâu.
2. Chọn công việc vì chức danh “nghe oách”
Một chức danh hấp dẫn không đảm bảo bạn sẽ yêu thích hoặc gắn bó lâu dài với công việc đó. Quan trọng nhất vẫn là bản chất công việc có phù hợp với khả năng và sở thích của bạn hay không. Một vị trí bình thường nhưng đúng sở trường đôi khi mang lại sự hài lòng và cơ hội phát triển tốt hơn nhiều.
3. Chọn nghề theo lời đồn hoặc dư luận
Rất nhiều bạn trẻ đưa ra lựa chọn dựa trên những lời truyền miệng như “ngành này dễ xin việc”, “ngành kia lương cao”,… Tuy nhiên, những thông tin này thường thiếu căn cứ và có thể không phù hợp với thực tế của bạn. Dư luận chỉ nên đóng vai trò tham khảo, không phải yếu tố quyết định.
4. Chiều theo mong muốn của bố mẹ
Dù bố mẹ luôn mong những điều tốt nhất, lựa chọn nghề nghiệp vẫn phải dựa trên chính bạn. Đừng chọn nghề chỉ vì gia đình muốn, vì truyền thống “cha truyền con nối”, hay để hoàn thành giấc mơ dang dở của bố mẹ. Bạn cần thảo luận thẳng thắn, trình bày khả năng, sở thích và mục tiêu dài hạn để tìm được hướng đi phù hợp.
5. Muốn thử thách bản thân một cách quá đà
Thử thách bản thân là điều tốt, nhưng chuyển sang một lĩnh vực hoàn toàn xa lạ khi bạn chưa có kỹ năng hoặc nền tảng phù hợp có thể khiến bạn nản lòng. Công việc phù hợp thường nằm ở giao điểm giữa khả năng, tính cách và niềm đam mê của bạn – không phải ở sự “thử thách cho vui”.
6. Không hiểu rõ bản thân
Trước khi đầu tư thời gian, công sức và tiền bạc vào một nghề nào đó, bạn cần nắm rõ điểm mạnh, điểm yếu, kỹ năng và sở thích của bản thân. Khi trưởng thành, định hướng có thể thay đổi, nhưng hiểu rõ chính mình sẽ giúp bạn đưa ra lựa chọn chính xác và bền vững hơn.
7. Phụ thuộc quá nhiều vào người tư vấn nghề nghiệp
Chuyên gia tư vấn có thể đưa ra định hướng, gợi ý và giúp bạn nhận diện khả năng, nhưng họ không thể thay bạn quyết định nghề nghiệp. Vai trò của họ là hỗ trợ – còn lựa chọn cuối cùng phải xuất phát từ mong muốn và mục tiêu cá nhân của bạn.
8. Không xác định được sở thích thật sự
Một trong những yếu tố quan trọng để nhận biết nghề phù hợp là mức độ hứng thú của bạn với công việc đó. Khi đam mê, bạn dễ dàng theo đuổi, học hỏi và phát triển sâu hơn. Cho dù kỹ năng có thể trau dồi theo thời gian, nhưng động lực thường xuất phát từ sở thích thật sự.
9. Chọn nghề vì thấy “hot”
Danh sách những ngành nghề “hot” hay “trending” xuất hiện mỗi năm, nhưng thị trường lao động luôn thay đổi nhanh chóng. Một nghề đang nổi hôm nay chưa chắc còn phù hợp trong vài năm tới. Vì vậy, bạn nên cân nhắc kỹ về năng lực, sở thích và định hướng lâu dài của bản thân, thay vì chạy theo xu hướng.
10. Không tìm hiểu kỹ thuận lợi và khó khăn của nghề
Một nghề nghiệp có vẻ hấp dẫn khi nhìn từ bên ngoài, nhưng thực tế công việc lại có thể rất khác. Ví dụ: nghề bác sĩ yêu cầu thể lực tốt và chịu được áp lực lớn; nghề hướng dẫn viên du lịch đòi hỏi khả năng giao tiếp và sự bền bỉ. Nếu không tìm hiểu kỹ, bạn dễ chọn nhầm và nhanh chóng mất động lực.
11. Ép bản thân nhận công việc không phù hợp
Không ít người chấp nhận công việc mình không thích vì nhiều lý do khác nhau. Tuy nhiên, nếu bạn không cảm thấy hứng thú, rất khó để phát triển lâu dài. Đừng ngần ngại thay đổi hoặc thử tìm cơ hội tốt hơn ở nơi khác – rất nhiều người thành công đã từng chuyển việc nhiều lần trước khi tìm thấy hướng đi đúng.
12. Dựa vào thành công của người khác
Thành công của người khác không đồng nghĩa bạn sẽ thành công nếu đi theo. Mỗi người có tính cách, khả năng và sở thích riêng. Vì vậy, chọn nghề chỉ vì thấy “ai đó làm tốt” dễ khiến bạn chọn sai hướng. Hãy học hỏi, nhưng vẫn phải có tiếng nói riêng trong quyết định của mình.
13. Theo đuổi ngành học cũ dù biết mình không đam mê
Nhiều người cảm thấy “ngại đổi hướng” sau khi đã học một ngành nào đó. Tuy nhiên, nếu bạn biết rõ mình không phù hợp, tiếp tục theo đuổi chỉ khiến bạn mất thêm thời gian. Sự thay đổi đôi khi là cần thiết để tìm được con đường đúng đắn hơn.
14. Nghĩ rằng phải làm thử mới biết phù hợp hay không
Kinh nghiệm thực tế rất quan trọng, nhưng không nhất thiết phải làm thử mới hiểu được nghề đó phù hợp hay không. Bạn có thể tìm hiểu qua sách, báo, video, khóa học ngắn hạn hoặc trò chuyện với người trong ngành. Những cách này giúp bạn có cái nhìn tổng quan trước khi đầu tư quá nhiều thời gian và công sức.
Lời kết
Định hướng nghề nghiệp là một hành trình cần sự tìm hiểu, phân tích và tự nhận thức. Khi hiểu rõ bản thân và tránh những suy nghĩ sai lệch, bạn sẽ tăng cơ hội tìm được công việc phù hợp – nơi bạn có thể phát triển lâu dài và cảm thấy hạnh phúc mỗi ngày.
Xem thêm: Ngành Tâm lý học giáo dục: Học gì, làm gì và cơ hội nghề nghiệp?
